De zwaar beladen Raadsvergadering over de Bergse Haven ligt alweer een paar weken achter ons. Tijd voor mij om mijn persoonlijke conclusies uit het rapport Deloitte naar buiten te brengen.
Waarom Deloitte
In eerste instantie had de raad de opdracht aan de Rekenkamer (Commissie) West-Brabant gegeven. Ter voorbereiding van een eventuele raadsenquête heeft raadslid Van der Kallen toestemming gekregen om zelfstandig vooronderzoek te doen. Toen bleek dat de RKC meer tijd nodig had om het onderzoek af te ronden trad Van der Kallen naar buiten met een groot aantal vragen aan het college. De RKC was hier niet van gediend en heeft de opdracht teruggegeven en heeft haar bevindingen vastgelegd in de vorm van een vooronderzoek. Het college heeft het rapport ter inzage gekregen en heeft de raad geadviseerd om het rapport (nog) niet in de openbaarheid te brengen en zo snel mogelijk opdracht te geven tot aanvullend onderzoek. Vervolgens heeft het seniorenconvent (fractievoorzitters van de gemeenteraad) het college met spoed opdracht gegeven om het aanvullend onderzoek te laten uitvoeren door huis-accountant Deloitte. Gekozen is voor Deloitte omdat deze ook al onderzoek heeft gedaan naar de aankoop van Nedalco.
De raad geeft opdracht aan de Rekenkamer. De Rekenkamer geeft het vooronderzoek ter inzage aan het college (die onderdeel is van het onderzoek). De fractievoorzitters geven opdracht aan het college (die nog steeds onderdeel is van het onderzoek) om Deloitte het aanvullend onderzoek te laten uitvoeren. Deloitte is tevens accountant van de GEM Bergse Haven (onderdeel van het onderzoek).
Terwijl de Rekenkamer juist met beoordelingen zou zijn gekomen heeft Deloitte geen beoordelingsopdracht gekregen van de opdrachtgever (het college). Waarschijnlijk hierdoor heeft Deloitte verder niets gedaan met het vooronderzoek van de Rekenkamer.
Oncollegiaal bestuur
Tijdens de raadsvergadering lieten wethouder Linssen en burgemeester Polman merken dat zij niet op de hoogte gehouden werden door oud-wethouder Hagenaars. Toen Linssen in 2009 het dossier van Hagenaars overnam (deze moest aftreden) kwam pas naar buiten hoe slecht het project er voor stond. In het rapport staat echter te lezen dat het college periodiek geïnformeerd werd door Buuron (toen hoofd Beleidsatelier/grondbedrijf) middels voortgangsgesprekken. In deze gesprekken werd ook gesproken over de opgestelde risicoanalyses van het project. Een eerste haalbaarheidsanalyse (d.d. 24 april 2001) werd er al een tekort van € 137 miljoen geraamd. In de jaren daarna zal het tekort misschien gedaald zijn doordat het plangebied verkleind werd en hier en daar wat plannen geschrapt zijn, toch zal er altijd een tekort zijn geweest.
Wethouder Linssen zei in de eerste termijn van de raadsvergadering dat hij alleen er alleen spijt van heeft dat hij bij de portefeuille-verdeling in 2006 het project Bergse Haven ‘gegund’ heeft aan PvdA wethouder Hagenaars. Hiermee impliceert hij dat Hagenaars veel steken heeft laten vallen en zijn collega collegeleden niet of nauwelijks op de hoogte heeft gehouden. De 4 andere wethouders en de burgemeester hebben blijkbaar ook nooit om meer informatie over het project gevraagd.
Controlerende rol gemeenteraad incl. informatievoorziening
De gemeenteraad heeft zich de afgelopen jaren slecht laten informeren. Het begon al bij het vaststellen van een raadsvoorstel inzake de selectie van de private partijen (d.d. 18-12-2002). De raad had middels een raadsvoorstel (d.d. 25-02-2002) het college opgedragen onderzoek te verrichten naar de meesst optimale vorm van publiek-private samenwerking en vervolgens een voorstel te doen inzake de selectie van de private partijen. In een memo d.d. 17-10-20020 schreef Buuron aan De Waal Malefijt (projectdirecteur Project Geertruidapolder) dat het college zal kiezen voor een vorm van joint-venture omdat zij een forse hand wil hebben in de keuze van de partners.
In het raadsvoorstel inzake de selectie van de private partijen is er geen afweging opgenomen van verschillende vormen van publiek-private samenwerking en zijn ook niet de voor- en nadelen van de verschillende vormen (incl. joint-venture) benoemd. De raad heeft hier ook niet om gevraagd en heeft bijna blindelings ingestemd met het voorstel.
Ook in de jaren daarna heeft de raad zich weinig tot niet eigenstandig laten informeren dan wel laten adviseren. Wel zijn de directeur van de GEM (Grondexploitatie Maatschappij) en externe adviseurs als Noordanus (nu burgemeester in Tilburg) geraadpleegd ter informering van de raad. Ook hebben er diverse (uitgebreide) discussies binnen de raad plaatsgevonden.
Een raad kan dan wel regelmatig uitgebreid discussiëren over een dergelijk miljoenenproject als de Bergse Haven maar zonder de juiste informatie en kennis heeft een dergelijke discussie weinig zin.
In de jaren 2006, 2008 en 2009 heeft de Bergse Haven meerdere keren op de raadsagenda gestaan. In 2007 zijn er geen raadsagenda’s en/of besluitenlijsten met het onderwerp Bergse Haven te vinden.
Verwervingen
In de GROK (Grondexploitatie- en realiseringsovereenkomst) is als definitieve afspraak vastgelegd dat de GEM de gronden in het plangebied zou gaan verwerven, waarbij de gemeente Bergen op Zoom de feitelijke verwerving uitvoert (contractovername). Er werd aangegeven dat er nog ca. 12 ha (excl. Nedalcoterrein) aangekocht moest worden. Hier werd in de grondexploitatie van 2005 ca. 31,5 miljoen voor geraamd (excl. Nedalcoterrein). Voor de verwerving werd een planning gemaakt. Er zou gestart worden met de gebieden Kijk-in-de-Pot en Waterschans. Daarna het gebied rond de Dr. ir. Van Veenweg. De percelen ten westen van deze weg moesten omstreeks 2010 verworven zijn en ten oosten omstreeks 2014.
In werkelijkheid werd er binnen het plangebied maar voor 1,2 ha gronden verworven. Afgesproken was dat er ca. 6 ha vóór 2010 verworven zou zijn.
Conclusie
Geconcludeerd kan worden dat zowel het college als de raad slecht geïnformeerd zijn. Zowel het college als de raad hebben niet om extra informatie gevraagd aan ambtenaren en wethouder(s) die aan dit project hebben gewerkt. Al vanaf de eerste analyse was duidelijk dat het project Herontwikkeling Geertruidapolder / Bergse Haven fors verlies zou lijden. Dit verlies moet door de inwoners van Bergen op Zoom jarenlang betaald worden. Met de mooie winst uit het project Bergse Plaat nog in het achterhoofd heeft het college en gemeente besloten dit verlies lijdende project toch door te laten gaan.
wordt vervolgd